පාඩම 2: Python හැඳින්වීම

1. විචල්‍යයන් සහ දත්ත වර්ග (Variables & Data Types)

Variable එකක් යනු දත්ත ගබඩා කරන නමක් සහිත "පෙට්ටියකි". Python වල ප්‍රධාන දත්ත වර්ග කිහිපයක් ඇත.

• String (`str`): අකුරු, වචන හෝ වාක්‍ය. (උදා: "නිමල්")
• Integer (`int`): පූර්ණ සංඛ්‍යා. (උදා: 25)
• Float (`float`): දශම සංඛ්‍යා. (උදා: 5.9)
• Boolean (`bool`): සත්‍ය (`True`) හෝ අසත්‍ය (`False`) යන අගයන් දෙක පමණි.

දත්ත එකතු කිරීම් (Collections):

එකකට වඩා වැඩි දත්ත ප්‍රමාණයක් එකම විචල්‍යයක ගබඩා කිරීමට මේවා යොදාගනී.

students = ["කමල්", "විමලා", "සුනිල්"]
students.append("අමරා")
print(students[0])  # ප්‍රතිඵලය: කමල්

# RGB වර්ණ කේතයක් වගේ
main_colors = (255, 165, 0)
print(main_colors[0]) # ප්‍රතිඵලය: 255

2. පාලන ව්‍යුහ (Control Flow)

වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පාලනය කිරීමට මේවා යොදාගනී.

තීරණ ගැනීම (`if/elif/else`)

කොන්දේසි මත පදනම්ව විවිධ කේත කොටස් ක්‍රියාත්මක කරයි.

marks = 78
if marks >= 75:
    grade = "A"
elif marks >= 65:
    grade = "B"
else:
    grade = "C"
print(grade) # ප්‍රතිඵලය: A

ලූප (Loops) 🔄

යම් කාර්යයක් නැවත නැවත කිරීමට යොදාගනී.

# students ලැයිස්තුවේ ඇති සියලු නම් print කිරීම
for student in students:
    print(student)

count = 1
while count <= 5:
    print(count)
    count = count + 1

3. දෝෂ කළමනාකරණය (`try/except`) 🛡️

වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක වීමේදී ඇතිවිය හැකි දෝෂ (errors) නිසා එය බිඳවැටීමෙන් වලක්වා ගැනීමට `try/except` යොදාගනී. උදාහරණයක් ලෙස, පරිශීලකයා අංකයක් වෙනුවට අකුරු ඇතුලත් කිරීම.

try:
    user_input = input("අංකයක් ඇතුලත් කරන්න: ")
    number = int(user_input)
    print("ඔබ ඇතුලත් කළේ:", number)
except ValueError:
    print("දෝෂයකි! කරුණාකර අංකයක් පමණක් ඇතුලත් කරන්න.")

4. ශ්‍රිත (Functions) ⚙️

ශ්‍රිතයක් යනු, නිශ්චිත කාර්යයක් ඉටු කරන, නැවත නැවත භාවිතා කළ හැකි කේත කොටසකි. `def` යන මූල පදය භාවිතයෙන් ශ්‍රිත සාදනු ලැබේ.

# පුද්ගලයෙකුට සුබ පතන ශ්‍රිතයක්
def greet(name):
    print("ආයුබෝවන්, " + name + "!")

# ශ්‍රිතය call කිරීම
greet("සුමුදු")
greet("ප්‍රභාත්")

5. ක්ලාස් (Classes) 🏗️

ක්ලාස් එකක් යනු, යම් වස්තුවක (object) "සැලැස්ම" (blueprint) වේ. එයට අදාළ දත්ත (attributes) සහ ක්‍රියාකාරකම් (methods) එහි අඩංගු වේ. උදාහරණයක් ලෙස, `Student` ක්ලාස් එකකින් අපට විවිධ ශිෂ්‍ය වස්තූන් (student objects) සෑදිය හැක.

class Student:
    # සැලැස්මෙන් object එකක් හදන විට මුලින්ම ක්‍රියාත්මක වන method එක
    def __init__(self, name, age):
        self.name = name
        self.age = age
    
    # මෙම object එකට අදාළ ක්‍රියාවක් (method)
    def show_details(self):
        print(f"නම: {self.name}, වයස: {self.age}")

# Student සැලැස්මෙන් object දෙකක් සෑදීම
student1 = Student("දිනෙත්", 16)
student2 = Student("සචිනි", 17)

# ඒවයේ විස්තර පෙන්වීම
student1.show_details()
student2.show_details()

දැන් අපි ඉගෙනගත් සංකල්ප (loops, functions, try/except, lists) බොහොමයක් භාවිතා කර, ශිෂ්‍යයින්ගේ වයස ගණනය කර දත්ත ගබඩා කරන වැඩසටහනක් හදමු.

import datetime # වත්මන් වර්ෂය ලබාගැනීමට

def calculate_age(birth_year):
    """උපන් වර්ෂය ලබාගෙන වයස ගණනය කර ආපසු ලබාදෙන ශ්‍රිතයකි."""
    current_year = datetime.date.today().year
    return current_year - birth_year

# ශිෂ්‍ය දත්ත ගබඩා කිරීමට හිස් ලැයිස්තුවක්
student_list = []

print("--- ශිෂ්‍ය දත්ත ඇතුලත් කිරීමේ පද්ධතිය ---")
print("(නැවැත්වීමට නම සඳහා 'done' ලෙස type කරන්න)")

while True: # අනවරත ලූපයක්
    name = input("\nශිෂ්‍යයාගේ නම: ")
    if name.lower() == 'done':
        break # 'done' නම් ලූපයෙන් ඉවත් වන්න

    try:
        birth_year_str = input("උපන් වර්ෂය: ")
        birth_year = int(birth_year_str)

        age = calculate_age(birth_year)
        
        # ශිෂ්‍ය දත්ත tuple එකක් ලෙස ලැයිස්තුවට එකතු කිරීම
        student_data = (name, age)
        student_list.append(student_data)
        print(f"✅ {name} (වයස {age}) සාර්ථකව ඇතුලත් කරන ලදී.")

    except ValueError:
        print("❌ දෝෂයකි! කරුණාකර උපන් වර්ෂය සඳහා ඉලක්කම් පමණක් යොදන්න.")

# අවසානයේ, සියලුම ශිෂ්‍යයින්ගේ දත්ත පෙන්වීම
print("\n--- සියලුම ශිෂ්‍ය දත්ත ---")
for student in student_list:
    print(f"නම: {student[0]}, වයස: {student[1]}")