අ.පො.ස. උසස් පෙළ තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණ (ICT) විෂය යනු විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රවේශයට මෙන්ම වෘත්තීය ජීවිතයටද ශක්තිමත් අඩිතාලමක් සපයන විෂයකි. O/L මෙන් නොව, A/L ICT විෂය නිර්දේශය වඩාත් ගැඹුරු සහ පුළුල් සංකල්ප ආවරණය කරයි. මෙම ලිපිය, විභාගයට සූදානම් වන ඔබට, සංකීර්ණ විෂය කරුණු සරලව සහ ක්‍රමානුකූලව පුනරීක්ෂණය කරගැනීම සඳහා සකස් කරන ලද මාර්ගෝපදේශයකි.

මෙහිදී, විෂය නිර්දේශයේ ප්‍රධාන ඒකක වන දත්ත නිරූපණයේ සිට පද්ධති විශ්ලේෂණය සහ වෙබ් සංවර්ධනය දක්වා වූ සියලුම වැදගත් කොටස් කෙටි සටහන් ලෙස ආවරණය කර ඇත. මෙම සටහන ඔබගේ ගුරු අත්පොත් සහ පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍ර සමඟ එක්ව භාවිතා කිරීමෙන් ඉහළම සාමාර්ථයක් කරා ළඟා වීමට ඔබට හැකි වනු ඇත.

---

1. දත්ත නිරූපණය සහ පරිගණක ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය (Data Representation & Computer Architecture)

උසස් සංඛ්‍යා පද්ධති පරිවර්තන

O/L මට්ටමේදී ඉගෙනගත් පරිවර්තන වලට අමතරව, A/L විභාගයේදී දශම සහිත සංඛ්‍යා පරිවර්තනය කිරීම වැදගත් වේ.

දශම කොටසක් ද්විමය බවට හැරවීම: දශම කොටස 2න් ගුණ කළ යුතුය. ලැබෙන පිළිතුරේ පූර්ණ සංඛ්‍යාව (0 හෝ 1) සටහන් කරගෙන, ඉතිරි දශම කොටස නැවත 2න් ගුණ කළ යුතුය. මෙම ක්‍රියාවලිය දශම කොටස 0 වන තුරු හෝ අවශ්‍ය දශමස්ථාන ගණන ලැබෙන තුරු සිදු කළ යුතුය. පිළිතුර ඉහළ සිට පහළට (MSB සිට LSB) ලියනු ලැබේ.

උදා: 0.75₁₀ → ?₂

    0.75 * 2 = 1.50  -> 1 (MSB)
    0.50 * 2 = 1.00  -> 1 (LSB)
    
    පිළිතුර: 0.112
    

Von Neumann Architecture

නූතන පරිගණකවල පදනම වන මෙම ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය John von Neumann විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී. මෙහි ප්‍රධාන සංකල්පය වන්නේ **දත්ත (Data) සහ උපදෙස් (Instructions) යන දෙකම එකම මතක ඒකකයක (Main Memory) ගබඩා කිරීමයි.**

ප්‍රධාන කොටස්:

• CPU (Central Processing Unit):
  • Control Unit (CU): උපදෙස් ලබාගෙන, ඒවා විකේතනය කර (decode), පද්ධතියේ අනෙකුත් කොටස් පාලනය කරයි.
  • ALU (Arithmetic Logic Unit): ගණිතමය සහ තාර්කික මෙහෙයුම් සිදු කරයි.
  • Registers: CPU එක තුළ ඇති, ඉතා වේගවත්, කුඩා මතක ඒකක (උදා: PC, MAR, MDR, CIR).
• Main Memory Unit (RAM): දත්ත සහ උපදෙස් ගබඩා කරයි.
• Input/Output Devices: බාහිර ලෝකය සමඟ සන්නිවේදනය කරයි.

Fetch-Decode-Execute Cycle: CPU එක මගින් උපදෙසක් ක්‍රියාත්මක කරන මූලික චක්‍රයයි.

1. Fetch: මතකයෙන් ඊළඟ උපදෙස ලබා ගැනීම.
2. Decode: ලබාගත් උපදෙස කුමක්දැයි Control Unit මගින් තේරුම් ගැනීම.
3. Execute: එම උපදෙස ක්‍රියාත්මක කිරීම.

---

2. මෙහෙයුම් පද්ධති (Operating Systems)

මෙහෙයුම් පද්ධතිය (OS) යනු පරිශීලකයා සහ පරිගණක දෘඩාංග අතර අතුරුමුහුණතක් ලෙස ක්‍රියා කරන, පද්ධති සම්පත් කළමනාකරණය කරන මූලික පද්ධති මෘදුකාංගයයි.

OS හි ප්‍රධාන කාර්යයන් (Functions of OS)

• ක්‍රියාවලි කළමනාකරණය (Process Management): CPU කාලය, විවිධ ක්‍රියාවලි (programs) අතර බෙදා දීම (Scheduling), ක්‍රියාවලි නිර්මාණය කිරීම සහ අවසන් කිරීම.
• මතක කළමනාකරණය (Memory Management): ප්‍රධාන මතකය (RAM) විවිධ ක්‍රියාවලි සඳහා වෙන් කිරීම සහ නිදහස් කිරීම. Virtual Memory, Paging, Segmentation වැනි සංකල්ප මෙයට අයත් වේ.
• ගොනු පද්ධති කළමනාකරණය (File System Management): ද්විතීයික මතකයේ ගොනු (files) සහ ෆෝල්ඩර (directories) නිර්මාණය කිරීම, මැකීම සහ කළමනාකරණය කිරීම (උදා: FAT32, NTFS, ext4).
• ආදාන/ප්‍රතිදාන උපාංග කළමනාකරණය (I/O Device Management): දෘඩාංග උපාංග සහ මෘදුකාංග අතර සන්නිවේදනය පාලනය කිරීම.
• ආරක්ෂාව (Security): පරිශීලක සත්‍යාපනය (authentication) සහ සම්පත් සඳහා ප්‍රවේශ පාලනය (access control) මගින් පද්ධතිය ආරක්ෂා කිරීම.

---

3. දත්ත සන්නිවේදනය සහ ජාලකරණය (Data Communication & Networking)

මෙය A/L විෂය නිර්දේශයේ ඉතාම වැදගත් සහ ප්‍රායෝගික කොටසකි.

ජාල වර්ගීකරණය (Classification of Networks)

භූගෝලීය ව්‍යාප්තිය අනුව:

• LAN (Local Area Network): කුඩා ප්‍රදේශයක් (ගොඩනැගිල්ලක්, කාර්යාලයක්) ආවරණය කරයි.
• MAN (Metropolitan Area Network): නගරයක් වැනි විශාල ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි.
• WAN (Wide Area Network): රටක් හෝ ලෝකය පුරා ව්‍යාප්ත වූ විශාලතම ජාලය. අන්තර්ජාලය (Internet) යනු WAN සඳහා හොඳම උදාහරණයයි.

ජාල топоලොජි (Network Topologies)

ජාලයක උපාංග භෞතිකව සම්බන්ධ කර ඇති ආකාරය.

• Bus Topology: සියලුම උපාංග තනි ප්‍රධාන කේබලයකට (bus) සම්බන්ධ කර ඇත.
• Star Topology: සියලුම උපාංග මධ්‍යම උපාංගයකට (hub/switch) සම්බන්ධ කර ඇත. නූතනයේ බහුලවම භාවිතා වේ.
• Ring Topology: සෑම උපාංගයක්ම දෙපසින් ඇති උපාංග දෙකට සම්බන්ධ වී වළල්ලක් සාදයි.
• Mesh Topology: සෑම උපාංගයක්ම ජාලයේ අනෙකුත් බොහෝ හෝ සියලුම උපාංගවලට සෘජුවම සම්බන්ධ වී ඇත. විශ්වසනීයත්වය ඉහළයි.

OSI සහ TCP/IP ආකෘති

ජාල සන්නිවේදනය සිදුවන ආකාරය විස්තර කරන සංකල්පීය ආකෘතීන් වේ.

OSI Model (Layers 7)	TCP/IP Model (Layers 4/5)	Function
7. Application	Application	End-user protocols (HTTP, FTP, SMTP)
6. Presentation		Data encryption, compression, translation
5. Session		Manages connections between applications
4. Transport	Transport	End-to-end data transfer, error checking (TCP, UDP)
3. Network	Internet	Logical addressing (IP), routing, path determination
2. Data Link	Network Access / Link	Physical addressing (MAC), framing, error detection
1. Physical		Physical transmission of bits (cables, signals)

IP ලිපින (IP Addressing)

• IPv4: බිටු 32ක ලිපිනයකි. තිත් වලින් වෙන් වූ දශමයේ සංඛ්‍යා 4කින් නිරූපණය කරයි (උදා: `192.168.1.1`).
• IPv6: බිටු 128ක ලිපිනයකි. IPv4 ලිපින අවසන් වීමේ ගැටළුවට විසඳුම ලෙස හඳුන්වා දෙන ලදී. දහසයේ පාදයේ සංඛ්‍යා වලින් නිරූපණය කරයි.
• Subnet Mask: IP ලිපිනයක Network කොටස සහ Host කොටස වෙන් කර හඳුනා ගැනීමට භාවිතා කරයි (උදා: `255.255.255.0`).

---

4. වෙබ් සංවර්ධනය (Web Development)

වෙබ් අඩවි සහ වෙබ් යෙදුම් නිර්මාණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය.

HTML (HyperText Markup Language)

වෙබ් පිටුවක ව්‍යුහය (structure) සහ අන්තර්ගතය (content) නිර්වචනය කිරීමට භාවිතා කරන මූලික භාෂාවයි.

මූලික HTML ව්‍යුහය:

<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
    <title>Page Title</title>
</head>
<body>
    <h1>My First Heading</h1>
    <p>My first paragraph.</p>
    <a href="https://www.google.com">Link to Google</a>
    <img src="image.jpg" alt="Description">
</body>
</html>

CSS (Cascading Style Sheets)

HTML මගින් නිර්මාණය කළ වෙබ් පිටුවක පෙනුම (style), සැකැස්ම (layout), සහ වර්ණ (colors) හැඩ ගැන්වීමට භාවිතා කරයි.

CSS යෙදිය හැකි ක්‍රම 3:

1. Inline CSS: HTML tag එක තුළම `style` attribute එකක් ලෙස යෙදීම.
2. Internal CSS: HTML ගොනුවේ `` කොටස තුළ `